Energieaudit verplicht: welke bedrijven moeten het laten uitvoeren?

18 april 2026 · Leestijd: 9 minuten

De energiebesparingsplicht en de bijbehorende informatieplicht verplichten veel Nederlandse bedrijven om een energieaudit te laten uitvoeren en besparingsmaatregelen te treffen. De regelgeving is de afgelopen jaren aangescherpt en het toezicht verscherpt. Toch zijn veel ondernemers en facility managers onvoldoende op de hoogte van hun verplichtingen. In dit artikel leest u precies welke drempelwaarden gelden, wat een energieaudit inhoudt, wat het kost en wat de consequenties zijn bij niet-naleving.

De wettelijke basis: energiebesparingsplicht en informatieplicht

De verplichte energieaudit vloeit voort uit twee wettelijke kaders:

• Activiteitenbesluit milieubeheer / Besluit activiteiten leefomgeving: Bedrijven die meer dan een bepaalde hoeveelheid energie verbruiken, zijn verplicht alle energiebesparende maatregelen te treffen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder.
• Europese Energy Efficiency Directive (EED): Grote ondernemingen (meer dan 250 medewerkers of meer dan € 50 miljoen omzet én meer dan € 43 miljoen balanstotaal) moeten elke vier jaar een EED-energieaudit laten uitvoeren.

Drempelwaarden: moet uw bedrijf een energieaudit uitvoeren?

De energiebesparingsplicht (en daarmee de verplichting tot een audit of onderzoek) geldt voor inrichtingen die per jaar meer verbruiken dan (bron: RVO, Drempelwaarden energiebesparing 2026):

Bedrijven die boven een of beide drempelwaarden zitten, vallen onder de energiebesparingsplicht. Zij moeten alle maatregelen treffen die op de Erkende Maatregelenlijst (EML) staan en een terugverdientijd hebben van vijf jaar of minder.

Aanvullend geldt voor grote ondernemingen de EED-auditplicht. De criteria hiervoor zijn (bron: RVO):

• Meer dan 250 medewerkers, of
• Meer dan € 50 miljoen jaaromzet en meer dan € 43 miljoen balanstotaal

Wat houdt een energieaudit precies in?

Een energieaudit is een systematisch onderzoek van het energieverbruik van uw bedrijf. De audit omvat:

1. Inventarisatie huidig verbruik: Analyse van gas-, elektriciteits- en eventueel warmteverbruik over minimaal drie jaar.
2. Gebouw- en installatieanalyse: Beoordeling van de gebouwschil (isolatie, beglazing), verwarmings- en koelinstallaties, verlichting, ventilatie en productieprocessen.
3. Maatregelenanalyse: Identificatie van alle mogelijke besparingsmaatregelen, gerangschikt op terugverdientijd en besparingspotentieel.
4. Rapportage: Een gedetailleerd rapport met aanbevelingen, kostenramingen en terugverdientijden per maatregel.

Kosten van een energieaudit

De kosten van een energieaudit varieren sterk afhankelijk van de complexiteit van het bedrijf en het pand (bron: RVO, Handleiding energieaudit 2025):

De EED-energieaudit voor grote ondernemingen is doorgaans duurder vanwege de uitgebreidere scope en rapportagevereisten. Reken op € 10.000 tot € 50.000 voor een volledige EED-audit van een onderneming met meerdere vestigingen.

De informatieplicht: rapporteren aan de overheid

Naast de energiebesparingsplicht geldt sinds 2019 de informatieplicht. Bedrijven die onder de energiebesparingsplicht vallen, moeten via het eLoket van RVO rapporteren welke energiebesparende maatregelen zij hebben getroffen. De rapportage moet elke vier jaar worden geactualiseerd.

Het niet voldoen aan de informatieplicht kan leiden tot handhavingsacties door de omgevingsdienst. In 2025 zijn circa 12.000 handhavingsbrieven verstuurd aan bedrijven die niet hadden gerapporteerd (bron: RVO, Jaarverslag Informatieplicht 2025).

Sancties bij niet-naleving

De handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht ligt bij de omgevingsdiensten. De sancties zijn als volgt:

• Waarschuwingsbrief: Bij eerste constatering ontvangt u een brief met een termijn om alsnog te voldoen (doorgaans 3 tot 6 maanden).
• Last onder dwangsom: Bij herhaald verzuim kan een dwangsom worden opgelegd van € 1.000 tot € 5.000 per week, met een maximum van € 25.000 tot € 50.000 (afhankelijk van de omgevingsdienst).
• Bestuursdwang: In het uiterste geval kan de overheid op kosten van het bedrijf maatregelen laten uitvoeren.
• EED-boete: Voor grote ondernemingen die de EED-audit niet uitvoeren, kan de Autoriteit Consument & Markt (ACM) boetes opleggen tot € 450.000 (bron: Belastingdienst / ACM, Handhavingsbeleid EED 2025).

De Erkende Maatregelenlijst (EML): wat moet u doen?

De overheid heeft per bedrijfstype een Erkende Maatregelenlijst opgesteld. Deze lijst bevat maatregelen die bedrijven in principe moeten treffen, tenzij de terugverdientijd in hun specifieke situatie langer is dan vijf jaar. Voorbeelden van maatregelen op de EML voor kantoren:

• Aanbrengen van dakisolatie (Rc-waarde minimaal 3,5 m²K/W)
• Vervangen van verlichting door LED
• Installeren van aanwezigheidsdetectie voor verlichting
• Aanbrengen van automatische deursluiters
• Isoleren van leidingen en appendages
• Installeren van een weersafhankelijke regelaar op de cv

Wanneer u alle maatregelen van de EML met een terugverdientijd onder vijf jaar heeft getroffen, voldoet u aan de energiebesparingsplicht. Meer over de concrete kosten per maatregel vindt u in ons artikel Isolatie bedrijfspand: kosten en terugverdientijd.

Hoe bereidt u zich voor op de energieaudit?

1. Verzamel verbruiksdata: Verzamel de energierekeningen van de afgelopen drie jaar. Vraag bij uw energieleverancier de slimme-meterdata op.
2. Inventariseer bestaande maatregelen: Maak een lijst van alle energiebesparende maatregelen die u al heeft getroffen.
3. Stel bouwtekeningen beschikbaar: De auditor heeft tekeningen nodig van het gebouw, inclusief isolatiedetails en installatietechnische schema's.
4. Wijs een contactpersoon aan: Zorg dat er iemand beschikbaar is die het gebouw goed kent en de auditor kan rondleiden.
5. Kies een gecertificeerde auditor: Voor de EED-audit is certificering verplicht. Voor de reguliere energieaudit is het sterk aan te bevelen.

Vrijstellingen en alternatieven

In bepaalde gevallen kunt u vrijstelling krijgen van de energieauditverplichting:

• ISO 50001-certificering: Bedrijven met een ISO 50001-energiemanagementsysteem zijn vrijgesteld van de EED-auditverplichting, mits het systeem het volledige energieverbruik omvat.
• Meerjarenafspraken (MJA3/MEE): Bedrijven die deelnamen aan deze convenanten waren tot 2024 vrijgesteld. Nu deze afspraken zijn afgelopen, geldt de reguliere plicht weer.
• Onder de drempelwaarden: Bedrijven die minder dan 50.000 kWh elektriciteit en minder dan 25.000 m³ gas verbruiken, vallen niet onder de energiebesparingsplicht.

Samenloop met andere verplichtingen

De energieaudit staat niet op zichzelf. Er zijn meerdere gerelateerde verplichtingen:

• Energielabel C-verplichting: Voor kantoren geldt de eis van minimaal label C. Lees hierover meer in ons artikel over de energielabel C-verplichting.
• EPBD (CO₂-rapportage): De Europese Energy Performance of Buildings Directive stelt steeds striktere eisen aan de energieprestatie van gebouwen.
• CSRD-rapportage: Grote bedrijven moeten onder de Corporate Sustainability Reporting Directive rapporteren over hun milieu-impact, waaronder energieverbruik van gebouwen.

Conclusie

De verplichte energieaudit is meer dan een administratieve last. Het is het startpunt voor een systematische verlaging van uw energiekosten. De audit verdient zich doorgaans binnen een half jaar terug en de maatregelen die eruit voortvloeien leveren jarenlang besparingen op. Zorg dat u op tijd voldoet aan de informatieplicht en de energiebesparingsplicht om sancties te voorkomen en profiteer van de beschikbare fiscale regelingen.